20.10.26

Pelgrims van de hoop

God laat zich vinden als we het minst verwachten, weer in het nu leren leven en ons ego loslaten. Een indringend ervaringsbericht.

Door Bertram Dickerhof sj

Ik moest nog één lange stage doen om mijn vorming als jezuïet af te ronden. Ik rookte een pijpje bij een vijver in de bossen van Boston en wachtte op mijn nakende bestemming.

Toen flitste mijn telefoon op: “Je gaat naar India om daar de arme en deemoedige Jezus te zoeken.”

En zo geschiedde. Maar toen ik de stervenden in het huis van moeder Teresa in Calcutta bijstond, vond ik de arme en deemoedige Jezus niet. Ik ging naar een ashram van een medebroeder om hierover na te denken: hoe kon ik mijn zoektocht nu verderzetten?

De ashram

Omdat ik in die ashram troost ervoer, besloot ik er wat langer te blijven, maar de troost verbleekte al snel.

De troosteloosheid hield aan en ik voelde me hulpeloos, want ik kon nergens heen. Er was geen enkele vorm van afleiding: geen televisie, geen internet, geen kranten... Niets.

Mijn gastheer was op reis en er waren geen andere gasten. Ik moest in mijn troosteloosheid volharden.

Toen gingen mijn ogen open

En toen gingen mijn ogen open: ik “zag” hoe alles van God vervuld is. Heel nuchter. Het was de openbaring van een vanzelfsprekendheid.

Toen mijn verrassing wat wegebde, vroeg ik me af: “Hoe ga ik nu leven, hoe ga ik nu bidden, als alles van God vervuld is?”

Tot dan had mijn gebedsleven iets weg gehad van een subtiele vinkenjacht: “Hoe kon ik het bejaagde dier – in dit geval God – met sluwe trucjes in mijn net vangen?” Maar als God reeds in alles aanwezig is, hoef ik voor Hem geen valstrik te spannen.

Moet ik mij niet veeleer openstellen voor wat de dagelijkse gebeurtenissen in mij teweegbrengen? Moet ik niet eerder bij de weerklank van die gebeurtenissen stilstaan zonder iets anders te willen dan wat hier en nu is?

Alleen in het huidige moment

Denken helpt daarbij niet want dat voert ons weg van het hier en nu naar een daar en later. Alleen in het huidige moment is God verborgen aanwezig. Bovendien denkt het denken alleen in begrippen; het laat ons niet toe om on-middel-lijk te ervaren. We kunnen het denken echter niet uitschakelen en daarom kunnen we best steeds terug keren naar de waarneming van wat ons hier en nu beweegt, naar de “resonantie”.

Conclusie: wie er in zijn gebed van uitgaat dat God in alles is, neemt bewust waar wat hij of zij hier en nu van zichzelf ervaart.

Hij of zij doorleeft dit; of dit nu aangenaam of onaangenaam is. Nog anders gezegd: de biddende mens laat in het gebed gebeuren wat er gebeurt en begeleidt dit met aandacht, erop vertrouwend dat de in alles aanwezige God zich in en doorheen dit proces openbaart.

Concreet

Wat betekent dit concreet? Als ik moe ben, lusteloos, onrustig, ongeïnteresseerd, onaandachtig, dan laat ik dat gewoon toe. Als God het anders zou willen, dan zou mijn gebed ook anders zijn. Als ik er ben in woede, in schuld, in schaamte, ongeduldig, opstandig, dan ben ik daar in woede, in schuld, in schaamte, ongeduldig, opstandig.

Dit is de mens die God nu liefdevol in het bestaan houdt – waarom zou ik deze mens afwijzen? Als ik in het gebed angst of pijn voel, dan ontvang ik mezelf in mijn angst en pijn. Ze horen erbij; het is op zijn minst hier en nu deel van mijn leven. I

k hoef niets te verbeteren (d.w.z. wat naar mijn oordeel beter zou zijn), ik hoef het onaangename niet te elimineren. De tijd dat ik bid, aanvaard ik mezelf zoals ik ben, zoals God mij hier en nu laat zijn. “Ik accepteer mezelf” voor zover ik het kan.

Het gaat er alleen maar om open te blijven, en het innerlijke gebeuren aan God over te laten.

Geen weg terug

Bij deze ervaring had ik gevoel dat er geen weg terug was naar oude gebedswijzen. Dit “onwetende” bidden was nieuw en verrassend voor mij en ik ervoer het als heel waardevol, maar het duurde nog jaren voor ik de ware toedracht begreep.

Aanvankelijk kon ik de vraag van vrome zielen, waar bij dit soort gebed God of Christus bleef, niet pareren. Tot ik begreep dat het er in deze praxis om gaat te luisteren naar God en Hem en zijn wil te onderkennen en te volgen.

De innerlijke bewegingen

Traditioneel wordt Gods wil onderkend via het onderscheiden van innerlijke bewegingen: gevoelens, impulsen, wensen, gedachten. Het gebed biedt de ruimte hiervoor. Deze innerlijke bewegingen zijn de weerklank van wat een mens in zijn leven tegenkomt. Om ze te kunnen onderscheiden moet je ze te leren kennen.

En om ze te leren kennen is het noodzakelijk om er aandachtig bij te verwijlen, en dus zeker niet overhaastig te rationaliseren. Dit gebeurt vaak vanuit een bepaalde idee die de biddende mens van God, het leven en de wereld heeft.

Zoiets gebeurt vooral in situaties waarbij men op grenzen stoot en men absoluut niet meer weet hoe het nu verder moet, bijvoorbeeld omdat het zo geheel anders is dan men het zich had voorgesteld.

Het vertrouwde zelf loslaten

Tegelijk met deze diepere zelfkennis komt het verlangen om het vertrouwde “zelf” los te laten omdat dit een illusie is gebleken en ongeschikt om de werkelijkheid hier en nu te bevatten. Wat tot dan toe was, sterft. De biddende mens komt bij een nieuw “zelf” aan dat innerlijker en waarachtiger is.

Hij wordt meer waarlijk “zichzelf” en weet zich bevestigd in de grondeloze grond van alle werkelijkheid. Hij opent zich voor het werk dat God met hem voorheeft om zo zijn leven gestalte te geven (Ef. 2,10). Dit proces is geen omzetting van een cognitief inzicht, maar de zelfvervulling van een omgevormde mens.

Luisteren naar God

Luisteren naar God om zijn wil te onderkennen en te volbrengen staat centraal in de hele Bijbel.

Altijd opnieuw gaat het erom dit luisteren ernstig te nemen. Om het bij één citaat te houden: “Niet ieder die Heer! Heer! Tegen Mij zegt, zal het koninkrijk der hemelen, maar alleen hij die de wil doet van mijn Vader in de hemel” (Mt. 7,21).

Ook in de Geestelijke Oefeningen gaat het om het onderkennen van Gods wil: “…zo noemt men geestelijke oefeningen elke manier waarop men de ziel voorbereidt en klaarmaakt om zich van elke ongeordende gehechtheid te ontdoen, en om dan te zoeken en te vinden wat Gods wil is bij de inrichting van zijn leven tot heil van zijn ziel” (GO 1).

Onze Vader

Later zag ik in dat deze luisterende gebedshouding overeenstemt met het Onze Vader. Ook de Bergrede (Mt. 5-7), de essentie van Jezus’ evangelie, is rond deze kern opgebouwd. Het bidden van het Onze Vader wordt derhalve het middelpunt van elke evangelische bekering.

Als iemand zo luistert naar Gods wil en ernaar handelt, geeft hij zijn eigen wil op en wordt hij vervuld van een “wetend niet-weten” en een “niet-wetend weten” zoals Meester Eckhart de “God” noemt tot wie de mens moet doordringen.

In zijn 47e preek formuleert de mysticus dit als volgt: “…de eenvoudige grond van het goddelijk Zijn, de stille woestijn, waarin nooit onderscheid binnendrong, noch Vader, noch Zoon, noch heilige Geest; … een eenvoudige stilte die in zichzelf onbeweeglijk is, een Zijn en een Niet-Zijn dat alle “zijnden” overstijgt.”

Jezus' dood en verrijzenis

Wie zo luistert naar Gods wil en ernaar handelt, wordt deelachtig aan Jezus’ dood en verrijzenis. Wat afsterft, zijn de voorstellingen, verwachtingen en motieven van een mens voor zover deze niet meeklinken met wat hij hier en nu ervaart.

Wat afsterft, is een deel van zijn oude “ego”. Voor Ignatius – en niet alleen voor hem – is dit afsterven de belangrijkste voorwaarde om het doel te bereiken waarvoor de mens geschapen is. Ignatius formuleert dit glashelder: “Want iedereen moet goed weten dat hij zoveel vooruitgang zal maken in geestelijke zaken als hij zich losmaakt van eigenliefde, eigen wil en eigenbelang” (GO 189).

Hij wordt bevrijd tot zijn ware zelf – dat Christus is –; hij wordt gevestigd in God en handelt in de Heilige Geest. Vertrouwen, hoop en liefde groeien.

Pelgrims van de hoop

Jarenlang was het geloof voor mij vooral een steun; het gaf mijn leven zin en hielp me om zware fasen en crisissen te boven te komen. Over wat er na de dood komt, was ik terughoudend: “Als ook dat bestaat, dan des te beter.”

Dit veranderde geleidelijk aan. Volgens mij had dit niet zozeer te maken met het ouder worden en de angst voor de dood, maar eerder als de vrucht van de dagelijkse “niet-wetende” praktijk van het luisterend bidden. Het deelnemen aan Jezus’ dood en verrijzenis in het dagelijks leven doet in ons de hoop groeien dat ook de lijfelijke dood ons leven tot definitieve voltooiing omvormt.

De geopolitieke orde

De geopolitieke orde die we tot nu toe gekend hebben, is verbrijzeld. Misschien zullen we nog haar totale ineenstorting meemaken. Het geloof dat wetenschap en techniek tot welstand, vrede en gerechtigheid zouden leiden, is al lang tot illusie geworden.

De klimaatverandering en het uitsterven van soorten – veroorzaakt door menselijk ingrijpen – bedreigen het leven op onze planeet. We weten niet of de mensheid erin zal slagen onze aarde van de ondergang te redden. Actionisme noch berusting zullen hierbij helpen.

Reële oplossingen

Wie bidt in de geest van het Onze Vader kan echter wel iets zinvols bewerken. Doordat de mens zijn egomane voorstellingen, motieven en angsten kan toelaten én loslaten en zodoende deemoedig wordt, komen er in hem wel degelijk reële oplossingen naar boven, samen met de kracht en de moed om ze te verwezenlijken.

Omdat het voor deze biddende mens niet langer om succes of aanzien gaat — zelfs niet om de redding van de aarde — maar om het volbrengen van Gods wil, groeien in hem het inzicht in Gods bevrijdende liefde en de hoop dat het leven niet hier op aarde, maar bij Hem, zijn God, tot voltooiing komt.

De dood, in welke gedaante hij ook komt, zal de poort zijn waarlangs de luisterende biddende mens naar zijn heerlijkheid gaat.

Nogmaals Ignatius: “Het enige wat wij moeten verlangen en kiezen is wat ons dichter brengt bij het doel waarvoor wij geschapen zijn” (GO 23).

De auteur (°1953) is een Duitse jezuïet. Hij studeerde wiskunde, filosofie en theologie. Na werk in de jeugd- en ziekenhuispastoraal was hij tien jaar coordinator van de vormingsprogramma’s van de Duitstalige religieuze congregaties. In 2003 stichtte hij een christelijk gebedshuis – Ashram Jesu – in grote openheid voor andere wereldgodsdiensten. In 2024 droeg hij de leiding van dit huis over en hij werkt nu als pastor in de jezuïetenkerk te München.

bron: Korrespondenz zur Spiritualität der Exerzitien, n. 126/127 (2025)

Vertaling: Guy Dalcq

Dit artikel verscheen in Cardoner 2026/2

Photo of Cardoner

Cardoner

Auteur

Banner image: Digitale adventsretraite: Ik zal er zijn

Digitale adventsretraite: Ik zal er zijn

Bereid je in alle rust voor op Kerstmis. Ontvang vanaf 29 november dagelijks een gratis gebedsimpuls met een Bijbeltekst en bezinnende vragen in je mailbox.

Gerelateerd

 Meer binnen dit thema

De nieuwste video’s

Misschien vind jij dit ook interessant?