In veel perscommentaren wordt het conclaaf voorgesteld als een politiek steekspel waarbij lobbywerk, persoonlijke ambities en deals allerhande bepalen wie de meerderheid behaalt. Ik ben het hier niet mee eens. Deze leessleutel miskent de belangrijkste, ongrijpbare, factor: de werking van de Geest.
Ter illustratie wil ik vertellen wat zich in 2008 afspeelde vlakbij de Sixtijnse Kapel. Op 5 januari van dat jaar kwamen 217 jezuïeten uit de hele wereld samen in Rome om een opvolger te kiezen voor Peter-Hans Kolvenbach, hun algemene overste. Benedictus XVI had hem toestemming gegeven om zijn ontslag aan te bieden om reden van hoge leeftijd; een première in de geschiedenis van de jezuïeten. Hoewel nog in staat om zijn principieel levenslange ambt uit te oefenen had de zwarte paus reeds voordien zijn ontslag aangeboden aan Johannes Paulus II, maar die had geweigerd.
Vooraleer te stemmen trokken de kiezers zich 4 dagen terug voor murmurationes: een periode van gebed en vasten om te overleggen omtrent de identiteit van de nieuwe overste. Hiervoor bestaan strikte regels. De gesprekken gebeuren een op een. Je mag enkel antwoorden op vragen die je door de ander gesteld worden. Niemand mag zélf namen naar voor schuiven. Indien gevraagd naar je mening omtrent een persoon dien je steeds je bronnen te vermelden en zowel argumenten voor als tegen te geven. Elke vorm van campagne voeren is verboden. Bedoeling is de voorwaarden te creëren om te onderscheiden. Voor christenen betekent dit te luisteren naar Gods Geest. Zo groeit inzicht in profiel en identiteit van de geschikte opvolger.
Voor kardinalen bestaan dergelijke voorschriften niet. Het gaat over een erg heterogene groep met andere verantwoordelijkheden. Zo is het gebruikelijk dat er kingmakers zijn of dat kardinalen publiek standpunt innemen aangaande hot items. De Geest laat zich niet opsluiten in één systeem. Hij is onvoorspelbaar. Denk maar aan de verkiezing van Roncalli (Johannes XXIII) en van Wojtyla (Johannes Paulus II).
Kardinalen zijn gewone mensen. Ook zij kunnen ambitieus zijn. Toch lijkt het me onwaarschijnlijk dat vandaag kardinalen verlangen om die onmogelijke taak van opvolger van Petrus op te nemen. De bisschop van Rome prijkt weliswaar op lijstjes van de machtigste personen op aarde. Feit is dat zijn leven er een is van uitputtend en zelfvergeten dienstwerk.
Ik durf veronderstellen dat de basishouding van de kardinalen voor en tijdens het conclaaf niet verschillend zal zijn van die van andere gelovige christenen: zich goed informeren en vervolgens vanuit gebed en in geweten de stemprocedure ingaan. Dit is wat beide werkwijzen betrachten.
Nikolaas Sintobin
